Nazwy poszczególnych dni może przypomnisz sobie z pamięci, ale czy wiesz, co dokładnie należy robić w każdym z nich? A może skąd dany dzień wziął swoją nazwę? Chętnie wyjaśnimy wszystko w kolejnych akapitach.
Wielkanoc należy do najważniejszych chrześcijańskich świąt, podczas których wspomina się ostatnie dni Chrystusa na Ziemi, Jego śmierć i zmartwychwstanie. W różnym stopniu intensywności z pewnością obchodzi je większość z nas, nawet jeśli nie należymy do zagorzałych wierzących.
Tydzień pasyjny: Jak nazywają się poszczególne dni i co należy w ich trakcie robić
Tydzień pasyjny nazywany jest również Wielkim Tygodniem i rozpoczyna się Niedzielą Palmową. Następnie mamy Niebieski Poniedziałek, Szary Wtorek, Brzydką Środę, Zielony Czwartek, Wielki Piątek i Białą Sobotę. Tydzień kończy się Niedzielą Wielkanocną, znaną także jako Uczta Boża Wielkanocna. Potem następuje drugi dzień świąt, czyli oczywiście Czerwony (Wielkanocny) Poniedziałek z tradycyjną śmigusem-dyngusem.
Każdy dzień Wielkiego Tygodnia ma nie tylko swoje znaczenie symboliczne, ale również związane z nim tradycje kulinarne. Dawniej jadłospis w tym okresie był ściśle podporządkowany zasadom postu, dziś wiele rodzin nadal stara się zachować umiar i wybiera lżejsze, prostsze potrawy aż do Wielkanocy.
Niedziela Palmowa
Zyskała również nazwę Pasyjnej. W tym dniu wierni wspominają przybycie Jezusa Chrystusa do Jerozolimy, a w kościele z tej okazji odczytuje się pasje, czyli dziś powiedzielibyśmy relację o męce Chrystusa. Świątynie zdobią bukiety i gałązki wierzby, które nawiązują do palm, którymi ówcześni mieszkańcy Jerozolimy witali Jezusa.
W polskich domach Niedziela Palmowa nie wiąże się jeszcze z uroczystym jedzeniem, jednak często przygotowuje się proste, domowe obiady. W niektórych regionach pojawiają się już pierwsze wypieki próbne – drożdżowe ciasta lub babki, które pozwalają „rozpocząć” świąteczne przygotowania.
Jego nazwa ma dość ciekawe tło. Bardzo prawdopodobnie jej korzenie pochodzą z niemieckiego słowa „blau”, które w tłumaczeniu oznacza nie tylko niebieski, ale także podchmielony. I jak już pewnie się domyślasz, właśnie dlatego ten ostatni poniedziałek karnawałowy zyskał swoją nazwę. Kto nie był zmęczony towarzysko po karnawałowych zabawach, w tym dniu w ogóle nie pracował, a wolny czas poświęcał na przykład dekorowaniu kościoła niebieskimi i fioletowymi tkaninami.
Tradycyjnie Niebieski Poniedziałek był dniem spokojnym, bez ciężkiej pracy, co sprzyjało prostemu gotowaniu. Na stołach dominowały dania bezmięsne, oparte na kaszach, warzywach i zupach jarzynowych, zgodnie z duchem zbliżającego się postu.
Szary Wtorek
W niektórych źródłach można spotkać się także z nazwą Żółty Wtorek. Nazwa tym razem wywodzi się z chrześcijańskiej symboliki, według której żółty kolor symbolizuje wzniosłość, boskie światło lub wieczność. Gospodynie i gospodarze powinni ten dzień poświęcić sprzątaniu, szczególnie zamiataniu pajęczyn i kurzu – dlatego później ten wtorek zaczęto nazywać szarym.
Szary Wtorek to także dobry moment na porządki w spiżarni i planowanie świątecznego menu. Wiele osób w tym czasie sprawdza zapasy mąki, bakalii, orzechów i suszonych owoców, które będą potrzebne do wypieków na Białą Sobotę i Wielkanoc.
Jeśli spojrzałbyś w historię, dowiedziałbyś się, że właśnie w tym dniu doszło do zdrady Jezusa. Za 30 srebrników tego brzydkiego czynu dopuścił się Judasz Iskariota. Nazwę dla tego dnia więc mamy. Czasami jednak nazywa się go środą popielcową, ponieważ zwyczajem było czyszczenie kominów i generalnie dokładne sprzątanie domu, aby wypędzić złe duchy. Według przesądu nie powinieneś także w tym dniu, mimo jego nazwy, się krzywić, ponieważ inaczej pochmurna mina zostałaby Ci na każdą środę w roku.
Zgodnie z tradycją Brzydka Środa sprzyja prostocie – również w kuchni. Popularne są lekkie potrawy postne, takie jak ziemniaki, śledzie, zupy bezmięsne czy dania na bazie warzyw strączkowych.
Zielony Czwartek
W chrześcijańskim świecie ten dzień służy głównie jako przypomnienie Ostatniej Wieczerzy Pana. Wszyscy, niezależnie od wiary, w tym dniu zdecydowanie powinni mieć na talerzu coś zielonego – na przykład szpinak, kapustę, soczewicę czy groch. Zapewni to bowiem zdrowie na cały kolejny rok.
Coraz bardziej popularną wielkanocną tradycją staje się ostatnio spotkanie przy zielonym piwie. Jeśli jednak zamiast karczmy wolisz siedzieć wśród rabatek, nie zapomnij w Zielony Czwartek posadzić czegoś ładnego. Nasi przodkowie wierzyli, że tak posadzone rośliny nie będą zagrożone przez szkodniki. W Zielony Czwartek jest również zwyczajem podawanie tak zwanych judaszy, czyli słodkiego pieczywa symbolizującego sznur, na którym powiesił się zdrajca Judasz. Swoją drogą, zielony jest także nasz wielkanocny box prezentowy, który skrywa aż 12 słodkich i chrupiących smakołyków. Tegoroczny Zielony Czwartek możesz więc spokojnie spędzić w jego towarzystwie.
W Polsce Zielony Czwartek jest dniem, w którym szczególnie podkreśla się rolę postu i potraw bezmięsnych. Oprócz dań z zielonych warzyw popularne są zupy szczawiowe, potrawy ze szpinakiem, grochem lub soczewicą. Coraz częściej pojawiają się także nowoczesne wersje zielonych dań, inspirowane kuchnią roślinną.
🧑🍳 Nowoczesna inspiracja: pesto szpinakowe z pestkami lub dania z soczewicy z dodatkiem orzechów.
Czy wiedziałeś, że w Zielony Czwartek ostatni raz dzwonią kościelne dzwony? Potem, według legendy, udają się do Rzymu, a ich „służbę” w Wielki Piątek przejmują różne kołatki i klekotki. Dzwony wracają z powrotem w Białą Sobotę.
Wielki Piątek
W tym dniu powinieneś przestrzegać bardzo ścisłego postu jako przypomnienie skazania, ukrzyżowania i pochówku Jezusa. Nie należy na przykład w ogóle ruszać ziemi ani nic pożyczać, ponieważ mogłoby to przynieść pecha do domu.
W Wielki Piątek, według legend, otwierają się góry i wydają swoje skarby, więc śmiało możesz wybrać się na obchód okolicy – może gdzieś czeka na Ciebie skarb. Gdy już będziesz na wycieczce w naturze, nie zapomnij znaleźć najbliższego źródła, aby umyć przynajmniej twarz. Woda wielkopiątkowa ma bowiem właściwości lecznicze i może uwolnić Cię od bólów głowy, gorączki czy problemów z oczami. Ponadto mówi się, że po takim umyciu będziesz jeszcze piękniejszy.
Wielki Piątek to dzień, w którym w Polsce obowiązuje ścisły post. Oznacza to powstrzymanie się od spożywania mięsa oraz ograniczenie liczby posiłków. Najczęściej spożywa się wówczas proste potrawy, takie jak chleb, ziemniaki, kasze, ryż, śledzie czy zupy jarzynowe. Dla wielu osób jest to najważniejszy dzień refleksji w całym Wielkim Tygodniu.
Biała Sobota
W Białą Sobotę zazwyczaj w domach jest sporo pracy. Przyda się każda ręka, która może pomóc, aby na kolejny dzień, czyli Ucztę Bożą Wielkanocną, wszystko było gotowe. Smaży się, piecze i gotuje na potęgę. Plecie się palmy, ewentualnie maluje i ozdabia wielkanocne jajka. Zazwyczaj w tym dniu piecze się wielkanocnego baranka lub Paska, które należą do najstarszych rodzajów w rumuńskiej tradycji.
Kościoły w Białą Sobotę są ciche, do wieczora nie odbywają się żadne nabożeństwa, a wierzący odwiedzają w milczących świątyniach Groby Pańskie. Swoją nazwę Biała Sobota zawdzięcza kolorowi szat nowo ochrzczonych, którzy dawniej właśnie w przeddzień zmartwychwstania Chrystusa byli przyjmowani do wspólnoty wierzących. Ponadto biały kolor jest symbolem czystości, nadziei i nowego życia.
Biała Sobota jest dniem intensywnych przygotowań kulinarnych. Piecze się tradycyjne babki, mazurki, serniki oraz przygotowuje potrawy do koszyczka wielkanocnego – chleb, jajka, kiełbasę, sól i chrzan. Święcenie pokarmów to jeden z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych polskich zwyczajów wielkanocnych.
Uczta Boża Wielkanocna (Niedziela Wielkanocna)
Jest to najważniejszy dzień całych świąt, kiedy wierzący na całym świecie wspominają zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Jeśli zdecydujesz się uczestniczyć w jednym z nabożeństw, koniecznie nie zapomnij zabrać ze sobą baranka lub mazanca i daj poświęcić te wielkanocne przysmaki. Zgodnie z tradycją każdy, kto w tym dniu odwiedzi Cię w domu, dostanie kawałek do spróbowania. W przeszłości w niektórych regionach ludzie jedli poświęcone jedzenie prosto w kościele. Tradycja mówi też, że jeśli zjesz kawałek poświęconego baranka, zawsze odnajdziesz zagubioną drogę w lesie.
Wielkanocne śniadanie w Polsce ma wyjątkowo uroczysty charakter. Na stołach pojawiają się jajka, biała kiełbasa, żurek, pasztety oraz słodkie wypieki. To moment, w którym kończy się okres postu, a wspólny posiłek symbolizuje radość i nowy początek.
Wielkanocna Niedziela była dniem uroczystego świętowania. Jedzenie miało symbolizować obfitość, radość i nowe życie. Oprócz pieczywa i jajek na stole pojawiały się słodkie wypieki, orzechy i inne przysmaki przygotowane już w Białą Sobotę.
Bez wątpienia najbardziej znana wielkanocna tradycja ma miejsce właśnie w Wielkanocny Poniedziałek. Z tradycyjnym śmigusem-dyngusem i kolędowaniem spotykamy się w naszych stronach mniej więcej od XIV wieku. Mężczyźni i chłopcy wyruszają od domu do domu, kolędują i biją dziewczęta oraz kobiety witkami, które mają przekazać zdrowie, młodość, siłę i urodę.
Za to bicie dostają od kobiet kolędę w postaci pisanek, kolorowych wstążek na palmę czy odrobiny czegoś mocniejszego. Dla mniejszych kolędników warto mieć pod ręką kilka słodyczy albo od razu cały box prezentowy Wielkanocny box dla dzieci, z którego mogą poczęstować się czekoladą, żelem czy suszonymi owocami.
Bicie jednak nie jest jedyną tradycją – w niektórych regionach mężczyźni polewają kobiety wodą, a po południu role mogą się odwrócić. Jeśli masz ochotę na nieco spokojniejsze aktywności, wybierz się do lasu, gdzie w tym dniu, według legend, możesz czerpać siłę z drzew. Jeszcze musimy wyjaśnić, dlaczego poniedziałek nazywany jest czerwonym – odnosi się to do koloru krwi, którą przelał Chrystus. Tą samą barwą często zdobione są właśnie wielkanocne jajka przeznaczone na kolędę.
Poniedziałek Wielkanocny, znany z tradycji śmigusa-dyngusa, jest również dniem spotkań rodzinnych. Często serwuje się pozostałości ze świątecznego stołu, ciasta oraz słodkie przekąski dla dzieci.
Wielkanocny Poniedziałek upływa pod znakiem dzielenia się jedzeniem. Tradycyjnie rozdaje się jajka, ciasta, słodycze oraz drobne przysmaki. Dziś często dołączają do nich także suszone owoce, czekolada czy tematyczne wielkanocne zestawy prezentowe.
Niezależnie od tego, jak zdecydujesz się świętować Wielkanoc w tym roku, życzymy Ci, aby udała się dokładnie tak, jak sobie wyobrażasz!
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o Wielki Tydzień
Kiedy jest Wielki Tydzień?
Wielki Tydzień rozpoczyna się w Niedzielę Palmową i trwa do Niedzieli Wielkanocnej. Jego dokładna data zmienia się co roku, ponieważ jest uzależniona od terminu Wielkanocy.
Kiedy zaczyna się Wielki Tydzień?
Wielki Tydzień zaczyna się w Niedzielę Palmową, która upamiętnia uroczysty wjazd Jezusa Chrystusa do Jerozolimy i otwiera najważniejszy okres w roku liturgicznym.
Co to jest Wielki Tydzień?
Wielki Tydzień to najważniejszy czas w chrześcijańskim kalendarzu liturgicznym. Upamiętnia mękę, śmierć i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa oraz obejmuje najważniejsze dni Triduum Paschalnego.
Jak wygląda Wielki Tydzień – opis każdego dnia
Każdy dzień Wielkiego Tygodnia ma swoje znaczenie i symbolikę: od Niedzieli Palmowej, przez dni refleksji i postu, aż po Wielki Piątek, Białą Sobotę i radosną Niedzielę Wielkanocną. Z poszczególnymi dniami wiążą się także konkretne tradycje religijne i kulinarne.
Czy w Wielkim Tygodniu obowiązuje post?
Tak, w Wielkim Tygodniu zalecany jest umiar, a w Wielki Piątek obowiązuje ścisły post. Oznacza on powstrzymanie się od spożywania mięsa oraz ograniczenie liczby posiłków w ciągu dnia.
Wielki Tydzień – kiedy post jest obowiązkowy?
Post obowiązuje przede wszystkim w Wielki Piątek. Wiele osób zachowuje także postne potrawy w Zielony Czwartek oraz w Wielką Sobotę do momentu święcenia pokarmów.
Czy w Wielkim Tygodniu obowiązuje post w całej Polsce?
Tak, zgodnie z tradycją Kościoła katolickiego w Polsce Wielki Piątek jest dniem postu ścisłego, a w pozostałe dni Wielkiego Tygodnia wierni są zachęcani do zachowania prostoty i wstrzemięźliwości.
Czym różni się Wielki Tydzień od tygodnia wielkanocnego?
Wielki Tydzień obejmuje dni od Niedzieli Palmowej do Niedzieli Wielkanocnej i skupia się na męce oraz zmartwychwstaniu Chrystusa. Tydzień wielkanocny natomiast rozpoczyna się po Wielkanocy i ma bardziej radosny, świąteczny charakter.
Autorka artykułu
Martina Minaříková
Odkąd nauczyłam się pisać, właściwie nie robię nic innego. Najpierw były szkolne wypracowania, potem prace zaliczeniowe na studiach, a dziś mam ogromne szczęście, bo pisanie stało się – przynajmniej częściowo – moją pracą. Piszę o wszystkim, o czym tylko się da, ale obecnie jestem po uszy zanurzona w świecie orzechów, suszonych owoców i kremów orzechowych.
Líbí se vám tento článek? Řekněte o tom svým známým!
