Co to jest adaptogen i dlaczego jest tak popularny
Są to substancje naturalne, najczęściej pozyskiwane z roślin lub grzybów. Ich nazwa wywodzi się od słowa adaptacja i nawiązuje do tego, że adaptogeny powinny pomagać naszemu organizmowi lepiej radzić sobie z obciążeniem fizycznym i psychicznym. Właśnie z tych powodów ich popularność wśród populacji rośnie.
Adaptogeny nie są dla ludzkości żadną nowością. Rośliny i grzyby, które dziś zaliczamy do adaptogenów, w tradycyjnej medycynie chińskiej i ajurwedzie są stosowane już od tysięcy lat. Wtedy jednak nie nazywano ich adaptogenami. Pojęcie to po raz pierwszy zastosował w 1947 roku rosyjski toksykolog Nikolaj Lazarev.
W 1969 roku tę definicję doprecyzowali badacze Israel Brekhman i Igor Dardymov. Zgodnie z ich historycznym określeniem adaptogen musi spełniać trzy podstawowe warunki:
- 1.powinien być praktycznie nietoksyczny dla organizmu;
- 2.powinien działać niespecyficznie, czyli w różnych rodzajach obciążenia;
- 3.powinien wspierać powrót organizmu do naturalnego stanu równowagi.
Jest to jednak definicja historyczna, a nie oficjalnie uznana grupa substancji.
Mimo to zainteresowanie adaptogenami w ostatnich latach rośnie. Wiąże się to przede wszystkim z popularnością produktów naturalnych i większym zainteresowaniem ogólną dbałością o styl życia. Do ich popularności przyczyniają się również media społecznościowe oraz szersza dostępność. Podczas gdy dawniej oferowały je głównie sklepy specjalistyczne, dziś można je znaleźć w postaci kapsułek, proszków, kropli oraz różnych napojów.
Pięć najbardziej znanych adaptogenów
1️⃣ Ashwagandha
Należy do najbardziej znanych adaptogenów współczesności. Jest to krzewiasta roślina zwana witania ospała, znana również jako żeń-szeń indyjski. Rośnie w strefie tropikalnej i subtropikalnej i jest szeroko stosowana w tradycyjnej medycynie indyjskiej – ajurwedzie. Przetwarzane są jej korzenie, liście, jagody i gałązki, najczęściej w formie herbaty, proszku, nalewki lub kapsułek.
2️⃣ Reishi
Reishi czyli lakownica lśniąca należy do znanych grzybów medycznych tradycyjnej medycyny chińskiej. Charakteryzuje się zdrewniałą konsystencją i gorzkim smakiem. W porównaniu z innymi grzybami jadalnymi reishi nie nadaje się jednak do klasycznej obróbki kuchennej, dlatego najczęściej przetwarza się ją do postaci proszku, herbaty, ekstraktu, nalewek lub kapsułek.
3️⃣ Cordyceps
To kolejny grzyb znany z tradycyjnej medycyny chińskiej. Po polsku nazywa się go maczużnik chiński i należy do rzadkich grzybów. Jego niezwykła nazwa wiąże się ze szczególnym sposobem rozwoju – grzyb ten pasożytuje bowiem na larwach owadów.
Pozyskiwanie owocników w naturze jest bardzo kosztowne, dlatego obecnie cordyceps jest powszechnie uprawiany w kontrolowanych warunkach. Jest on dostępny w kapsułkach, tabletkach, proszku lub w postaci ekstraktu z grzybów.
4️⃣ Chaga
Chaga to grzyb znany w języku polskim jako błyskoporek podkorowy. Ze względu na to, że jest to grzyb pasożytniczy, występuje przede wszystkim na brzozach rosnących w regionach północnych, na przykład w Skandynawii, na Syberii lub w Kanadzie. Medycyna tradycyjna zna chagę już od wieków. Bywa dostępna w postaci herbaty, proszku lub kropli.
5️⃣ Maca
Maca peruwiańska to roślina pochodząca z peruwiańskich Andów, gdzie ma długą tradycję uprawy. Występuje w kilku kolorach i odmianach, najczęściej spotyka się żółtą, czerwoną i czarną macę. Kompletny przewodnik po świecie macy znajdziesz na naszym Niedźwiedzim Blogu.
Jak stosować adaptogeny
Sposób użycia zależy przede wszystkim od tego, jaką formę suplementu diety preferujesz. Adaptogeny są dostępne w formie proszków, kapsułek, ekstraktów, nalewek lub na przykład napojów. W każdym przypadku przestrzegaj zalecanego dawkowania podanego na opakowaniu produktu.
GRIZLY TIP: Proszek zazwyczaj zawiera zmieloną część rośliny lub grzyba, podczas gdy ekstrakt jest formą bardziej skoncentrowaną. Dlatego poszczególnych produktów nie można dawkować w ten sam sposób i zawsze należy kierować się informacjami podanymi przez producenta.
Jak łączyć adaptogeny
Adaptogeny między sobą można łączyć, należy jednak podchodzić do tego z rozwagą i stopniowo. Zacznij najlepiej od jednego produktu, aby móc lepiej rozpoznać ewentualną reakcję niepożądaną. Zależy to również od stężenia danej substancji. Dlatego zawsze należy przestrzegać zalecanego dawkowania podanego na opakowaniu. Możesz skonsultować zasadność konkretnego połączenia z lekarzem lub farmaceutą.
Kiedy zachować ostrożność
W Unii Europejskiej pojęcie adaptogen nie jest oddzielną kategorią zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych. W przypadku wielu oświadczeń ocena europejska nie została jeszcze zakończona. Dlatego przy podawaniu konkretnego działania należy zawsze sprawdzić status danego oświadczenia i warunki jego stosowania w europejskim rejestrze oświadczeń zdrowotnych.
Możliwe skutki uboczne i interakcje różnią się w zależności od konkretnego adaptogenu. Na przykład w przypadku ashwagandhy, według amerykańskiego centrum NCCIH, mogą wystąpić problemy trawienne, senność lub interakcje z niektórymi lekami. Szczególna ostrożność jest wskazana zwłaszcza podczas przyjmowania leków na ciśnienie krwi, cukrzycę lub tarczycę, leków uspokajających lub immunosupresyjnych.
NCCIH jednocześnie nie zaleca ashwagandhy w czasie ciąży i karmienia piersią ani osobom z niektórymi chorobami autoimmunologicznymi lub tarczycy. W przypadku pozostałych adaptogenów ograniczenia mogą się różnić. Jeśli przyjmujesz leki lub borykasz się z problemami zdrowotnymi, stosowność konkretnego produktu zawsze skonsultuj ze swoim lekarzem lub farmaceutą.
W Czechach produkty zawierające adaptogeny są sprzedawane najczęściej jako suplementy diety lub żywność, a nie jako leki. Dlatego ich etykietowanie i promocja nie mogą obiecywać efektów leczniczych.
Ostrzeżenie: Artykuł nie zastępuje profesjonalnej konsultacji. Zawsze skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą w sprawie stosowania konkretnego produktu.
Jak wybrać wysokiej jakości adaptogen
Przede wszystkim należy podkreślić, że działania poszczególnych adaptogenów nie można ze sobą porównywać ani ogólnie obiecywać. Nie można również określić, który adaptogen jest najsilniejszy, ponieważ są to głównie rośliny i grzyby, które na każdą osobę działają inaczej.
Zamiast tego skup się na jakości konkretnego produktu. Każdy produkt jest przetwarzany inaczej, co może również znaleźć odzwierciedlenie w jego cenie. Dlatego przy wyborze adaptogenów zwróć uwagę na:
- Standaryzacja na substancje czynne. Oznacza to zweryfikowaną zawartość w każdej dawce. W przypadku ashwagandhy podaje się na przykład zawartość witanolidów, w przypadku różeńca górskiego zawartość rozawin i salidrozydów.
- Sposób przetwarzania. Jest on ważny na przykład w przypadku grzybów adaptogennych, takich jak cordyceps czy reishi. W przypadku ekstraktów należy zwracać uwagę na sposób ekstrakcji oraz podany stosunek ekstrakcji. Stosunek 8 : 1 oznacza, że do wyprodukowania jednej części ekstraktu użyto ośmiu części surowca wyjściowego.
- Pochodzenie adaptogenu. Rośliny i grzyby mogą również pobierać z otoczenia substancje niepożądane. Dlatego w przypadku produktu należy sprawdzać podane pochodzenie surowca, dostępne certyfikaty oraz informacje o badaniach.
- Czystość składu. Szukaj takich adaptogenów, które mają krótki i zrozumiały skład. Z kolei unikaj tych z dodatkiem wypełniaczy, barwników lub kofeiny.
FAQ: Najczęściej zadawane pytania
Który adaptogen jest najsilniejszy?
Tego nie da się określić. Efektów poszczególnych adaptogenów nie można ze sobą porównywać, ponieważ w tej chwili brakuje badań porównawczych. Jednocześnie należy wziąć pod uwagę, że wpływ adaptogenów na organizm jest wysoce indywidualny.
Co to jest adaptogen?
Jest to grupa roślin i grzybów, którym przypisuje się zdolność pomagania organizmowi w radzeniu sobie z obciążeniem psychicznym lub fizycznym. Na razie jest to koncepcja z badań farmakologicznych, a nie zatwierdzona kategoria zdrowotna.
Które rośliny zaliczają się do adaptogenów?
Na przykład maca, witania ospała (ashwagandha), różeniec górski lub żeń-szeń. Często są to rośliny, które są tradycyjnie wykorzystywane w azjatyckiej lub nordyckiej medycynie tradycyjnej.
Czym są grzyby adaptogenne?
Podobnie jak roślinom adaptogennym, przypisuje się im zdolność pomagania organizmowi w reagowaniu na obciążenie. Nie są to grzyby halucynogenne i nie wpływają na ludzką percepcję. Do tak zwanych grzybów medycznych lub witalnych należą na przykład reishi, chaga i cordyceps.
Czy mogę przyjmować adaptogeny podczas ciąży?
Bez uprzedniej konsultacji z lekarzem nie zaleca się stosowania adaptogenów w okresie ciąży i karmienia piersią. W przypadku niektórych z nich, na przykład ashwagandhy, źródła fachowe wyraźnie odradzają stosowanie w tym okresie.
Czy adaptogeny mają skutki uboczne?
Możliwe działania niepożądane różnią się w zależności od konkretnego adaptogenu. Na przykład w przypadku ashwagandhy mogą wystąpić problemy trawienne lub senność. Niektóre adaptogeny mogą również wpływać na działanie leków, dlatego ich stosowanie zawsze skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.
Autor artykułu
