Makroskładniki – co to jest?
Makroskładniki możesz sobie wyobrazić jako podstawowe składniki odżywcze, których Twój organizm potrzebuje w większych ilościach, żeby mieć energię na codzienne funkcjonowanie.
Należą do nich węglowodany, tłuszcze i białka. Każda grupa pełni w organizmie inną rolę. Węglowodany to ważne źródło energii, tłuszcze pomagają też we wchłanianiu witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, a białka są niezbędne do budowy i regeneracji tkanek.
Z pojęciem makroskładników możesz się spotkać także pod nazwą makronutrienty lub potocznie makra. Wszystkie te nazwy określają te same trzy grupy składników odżywczych. Ich ilość podaje się zwykle w gramach, a wartość energetyczną w kilokaloriach (kcal) lub kilodżulach (kJ).
💡 Makroskładniki i mikroskładniki: Jaka jest między nimi różnica?
Makroskładniki i mikroskładniki na pierwszy rzut oka różnią się tylko jedną literą. W rzeczywistości różnią się ilością, jakiej potrzebuje organizm, a także swoją funkcją. Podczas gdy makroskładniki dostarczają energię, mikroskładniki to witaminy i minerały. One energii nie dają, ale są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Energii nie dostarcza też woda, choć jest niezbędna dla wielu procesów życiowych.
Jeśli interesuje Cię, które produkty nazywamy superfoods, przeczytaj nasz artykuł o superfoods.
Jakie proporcje makroskładników są zalecane?
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) zaleca dorosłym, aby 45 do 60% energii pochodziło z węglowodanów, a 20 do 35% z tłuszczów. Resztę energii uzupełnia białko, którego odpowiednia ilość zależy od indywidualnych potrzeb.
Zalecane proporcje makroskładników określa się również jako proporcje trzech głównych składników. Kiedy oceniasz swój jadłospis, patrz nie tylko na ilość składników odżywczych, ale też na ich pochodzenie i jakość.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, aby:
- tłuszcze nasycone stanowiły maksymalnie 10% całkowitego spożycia energii;
- kwasy tłuszczowe trans stanowiły maksymalnie 1% całkowitego spożycia energii;
- wolne cukry stanowiły mniej niż 10% przyjmowanej energii, a dalsze ograniczenie poniżej 5% może przynieść dodatkowe korzyści zdrowotne.
Przy dziennym spożyciu 2 000 kcal limit 10% energii z wolnych cukrów to około 50 gramów.
Optymalne proporcje makroskładników zależą jednak od wielu czynników, na przykład od wieku, aktywności fizycznej czy stanu zdrowia. Jeśli potrzebujesz ułożyć jadłospis dopasowany do konkretnych potrzeb zdrowotnych lub żywieniowych, zwróć się do wykwalifikowanego dietetyka.
Jak obliczyć makroskładniki
Obliczanie makroskładników polega na podziale całkowitego dziennego spożycia energii na węglowodany, tłuszcze i białka. Potem przeliczasz kalorie na gramy. Do zrozumienia tego procesu nie potrzebujesz specjalnego kalkulatora makroskładników. Wystarczy znać wartość energetyczną poszczególnych składników i wybrane proporcje.
Wyobraź sobie modelowy przykład osoby o dziennym spożyciu energii 2 000 kcal.
1️⃣ Wybierz proporcje poszczególnych makroskładników
Wybierz proporcje w zalecanym zakresie. Dla przykładu wybierzemy:
- Węglowodany: 50%
- Tłuszcze: 30%
- Białko: 20%
2️⃣ Przelicz procenty na kalorie
W naszym przypadku z całkowitego spożycia 2 000 kcal przypada na:
- Węglowodany: 2 000 × 0,50 = 1 000 kcal
- Tłuszcze: 2 000 × 0,30 = 600 kcal
- Białko: 2 000 × 0,20 = 400 kcal
3️⃣ Przelicz kalorie na gramy
Energię podziel teraz przez wartość kaloryczną jednego grama odpowiedniego makroskładnika. Znajdziesz ją w tabeli powyżej.
W ten sam sposób działają internetowe kalkulatory makroskładników, wystarczy wpisać podaż energii i wybrane proporcje. Modelowe 2 000 kcal nie musi jednak odpowiadać Twojemu rzeczywistemu zapotrzebowaniu energetycznemu. Zmienia się ono na przykład w zależności od wieku, parametrów ciała czy poziomu aktywności fizycznej.
Węglowodany, tłuszcze i białka w pigułce
Makroskładniki różnią się nie tylko wartością energetyczną, ale też funkcjami i źródłami w pożywieniu. Gdy układasz jadłospis, warto znać ich podstawowe właściwości.
👉🏻 Węglowodany
Węglowodany to jedno z głównych źródeł energii dla organizmu. Znajdziesz je przede wszystkim w zbożach, pieczywie, ryżu, ziemniakach, roślinach strączkowych, owocach i innych produktach roślinnych.
Pod względem wartości odżywczych rozróżniamy przede wszystkim cukry i skrobię. Cukry występują naturalnie na przykład w owocach i mleku, ale producenci dodają je też do wielu produktów.
Zwróć szczególną uwagę na wolne cukry. Należą do nich cukry dodawane do jedzenia i napojów, ale też te naturalnie występujące w miodzie, syropach czy sokach owocowych. WHO zaleca ograniczenie ich spożycia, ponieważ ich nadmiar zwiększa ryzyko próchnicy i może sprzyjać przybieraniu na wadze oraz otyłości.
Wybierając produkty węglowodanowe, postaw na pełnoziarniste produkty zbożowe, rośliny strączkowe, warzywa i całe owoce. Zawierają one błonnik, którego organizm w przeciwieństwie do innych węglowodanów nie potrafi strawić.
💡 Dowiesz się więcej w naszym artykule o błonniku.

























